برای کاربرد تاریخی، ایران بزرگ را ببینید.

مختصات: شرقی°۵۴ شمالی°۳۲ufeff / ufeff°۵۴شرقی °۳۲شمالیufeff / ۵۴;۳۲

جمهوری اسلامی ایران ایران
پرچم نشان
شعار ملی: استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی
سرود ملی: سرود ملی جمهوری اسلامی ایران
پایتخت (و بزرگترین شهر)		تهران شرقی′۲۵°۵۱ شمالی′۴۱°۳۵ufeff / ufeff۵۱٫۴۱۷غرب ۳۵٫۶۸۳جنوبufeff / -۵۱٫۴۱۷;-۳۵٫۶۸۳
زبان رسمی		فارسی
نوع حکومت		جمهوری اسلامی
نام حاکمان • رهبر • رئیس جمهور • معاون اول رئیس جمهور • رئیس مجلس • رئیس قوه قضائیه		سید علی خامنهای محمود احمدینژاد محمدرضا رحیمی علی لاریجانی صادق لاریجانی
موارد منجر به تشکیل اعلام پیروزی انقلاب روز جمهوری اسلامی		برکناری محمدرضا پهلوی ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ ۱۲ فروردین ۱۳۵۸
-	آبها (٪)	۰٫۷
جمعیت
-	سرشماری	۷۵،۱۴۹،۶۶۹[۱] (۱۷ام)
-	تراکم جمعیت	۴۶ نفر بر کیلومتر مربع[۲]/km۲ (۱۶۲ام)
تولید ناخالص داخلی	(تخمین ۱۳۸۸)
-	مجموع	۸۵۸٫۶۵۲ میلیارد دلار[۳] (۱۸ام)
-	سرانه	۵٬۷۳۰ دلار[۴] (۷۹ام)
جینی (۲۰۰۸)		۳۸[۵](متوسط)
شاخص توسعه انسانی (۲۰۱۰)		▲ ۰٫۷۰۲[۶] (بالا) (۷۰م)
واحد پول		ریال ایران (IRR)
منطقه زمانی		یوتیسی ۳:۳۰+ (ساعت جهانی+۳:۳۰)
-	تابستانی (DST)	یوتیسی ۴:۳۰+ (ساعت جهانی)
نوع تقویم		هجری خورشیدی
جهت رانندگی		راست
دامنه اینترنتی		ir.
پیششماره تلفنی		+۹۸
برق
-	اختلاف پتانسیل	۲۴۰~۲۲۰ ولت
-	بسامد	۵۰ هرتز

ایران ( آوا ^{راهنما·اطلاعات}، به معنی: سرزمین آریاییان^[۷]) با نام رسمی جمهوری اسلامی ایران ( آوا ^{راهنما·اطلاعات}) کشوری در جنوب غربی آسیا و در منطقهٔ خاورمیانه با ۱۶۴۸۱۹۵ کیلومتر مربّع وسعت (۱۷ام درجهان)^[۸] و بر پایهٔ سرشماری سال ۱۳۹۰ دارای حدود ۷۶،۰۹۱،۰۰۰^[۹][۱۰] نفر جمعیت است.^[۱۱] پایتخت، بزرگترین شهر و مرکز سیاسی ایران، تهران است. ایران از شمال با جمهوری آذربایجان، ارمنستان و ترکمنستان، از شرق با افغانستان و پاکستان و از غرب با ترکیه و عراق همسایهاست و همچنین از شمال به دریای خزر و از جنوب به خلیج فارس و دریای عمان محدود میشود، که دو منطقهٔ نخست از مناطق مهم استخراج نفت و گاز در جهان هستند.

نظام سیاسی ایران برپایهٔ قانون اساسی مصوّب ۱۳۵۸ (و بازنگری ۱۳۶۸) پایهریزی شدهاست. بالاترین جایگاه رسمی ایران پس از انقلاب، ولایت فقیه است که اکنون در اختیار سیّد علی خامنهای است. اسلام دین رسمی، تشیّع مذهب رسمی و فارسی، زبان رسمی این کشور است. ایران به عنوان یک سرزمین و یک ملت، پیشینهای کهن دارد و یکی از تاریخیترین کشورهای جهان بهشمار میرود.

ایران به واسطهٔ قرار گرفتن در منطقهٔ میانی اوراسیا موقعیتی راهبردی دارد. و از اعضای سازمان ملل متحد، جنبش عدم تعهّد، سازمان کنفرانس اسلامی، اوپک، سازمان اکو و چندین سازمان بینالمللی دیگر است. ایران یک قدرت منطقهای در جنوب غربی آسیا است و جایگاهٔ مهمی را در اقتصاد جهانی به دلیل در اختیار داشتن صنعت نفت، صنعت پتروشیمی، گاز طبیعی و خودروسازی برای خود بدست آوردهاست.^[۱۲]

واژهشناسی

در طول تاریخ «ایران» یکی از رایج ترین نام های سرزمین وجغرافیای نامهای ایران بودهاست. واژهٔ ایران (به پارسی باستان «اَئیریَهنا»، به پارسی میانه: ، تلفظ با یای مجهول: ĒRĀNŠAHR)، و برگرفته از کلمه «آریانام خَشَترام» و به معنای «سرزمین آریاییان» است که در گذر زمان به ایرانشهر و سپس در دورهٔ ساسانی به ایران تبدیل شدهاست.^[۱۳][۱۴]

واژهٔ «آریا» در زبانهای اوستایی، پارسی باستان و سانسکریت به ترتیب به شکلهای «اََئیریه»^{[پ ۱]}، «آریه»^{[پ ۲]}، و «اَریه»^{[پ ۳]} به کار رفتهاست. همچنین در زبان سنسکریت «اریه»^{[پ ۴]} به معنی سَروَر و مهتر و «آریکه»^{[پ ۵]} به معنی مَردِ شایستهٔ بزرگداشت و حرمت است و آریایی به زبان اوستایی «ائیرین»^{[پ ۶]} و به زبان پهلوی و پارسی دری «ایر» خوانده میشود و ایرج به زبان آریایی^{[پ ۷]} است.^[۱۵] ایر در واژه بهمعنی «آزاده» و جمع آن «ایران» بهمعنی «آزادگان» است.^[۱۶]

«ایران» در واژه به معنی «سرزمین آریاییان» است و مدّتها پیش از اسلام نیز نام بومی آن ایران، اِران، یا ایرانشهر بود

ایران در عرصه جهانی تا سال 1935 رسما «پرشیا» نامیده میشد. در آن سال رضا شاه دستور داد تا نام جهانی کشور نیز مانند نام بومی آن، «ایران» بشود. این تصمیم مورد اعتراض گروهی از سیاستمداران و پژوهشگران قرار گرفت که معتقد بودند این کار موجب ایجاد شکاف بین پیشینه تاریخی کشور با ایران امروز میشود. در نهایت محمدرضا پهلوی در سال 1959 اعلام کرد که هر دو نام قابل استفاده است. ^[۱۷]

تاریخ

به دلیل غنی بودن تاریخ ایران، در این بخش فقط خلاصهای از هر دوره قرار داده شدهاست. تاریخ ایران در این جا به چهار بخش اصلی تقسیم شدهاست. با توجه به اینکه هر چه به تاریخ امروز(معاصر) نزدیک میشویم، بر اهمیت تاریخ افزوده میشود، در اینجا تلاش شدهاست که بیشتر به تاریخ نزدیک پرداخته شود، یعنی طبق یک سیر صعودی، هر چه گفت و گو به تاریخ امروز نزدیک تر میشود، بیشتر به آن مبحث پرداخته شود.

پیش از تاریخ

دیوارنگاری غار دوشه، خرم آباد لرستان، حدود هزاره هشتم پیش از میلاد

شماره ۱: ظرف سفالین کشف شده در تل باکون فارس حدود ۴۵۰۰ سال پیش از میلاد
شماره ۲: جام یا گلدان سفالین کشف شده در شوش، خوزستان کنونی. حدود ۴۰۰۰ سال پیش از میلاد

ظروف متعلق به تمدن جیرفت، هزاره سوم پیش از میلاد

پرچم برنزی کشف شده در منطقه شهداد نزدیک کرمان، ایران، هزاره سوم پیش از میلاد

دوره پیش از تاریخ خود به سه دوره تقسیم میشود که عبارتاند از: ۱- دیرینهسنگی. ۲- میانسنگی. ۳- نوسنگی. دوران پارینه سنگی ایران به سه دوره پارینه سنگی آغازین، میانی، پایانی و یک دوره کوتاه بنام نوسنگی تقسیم میشود.^[۱۸]

دیرینهسنگی

فرهنگهای مرتبط با دیرینهسنگی ایران شامل فرهنگ ساطور ابزار الدوان و فرهنگ تبر دستی آشولی هستند. کهن ترین شواهد این دوره که مربوط به فرهنگ الدوان است در اطراف رودخانه کشف رود در خاور مشهد یافت شدهاست. این شواهد شامل شماری ابزار سنگی ساخته شده از کوارتز است که شامل تراشه و ساطور ابزار هستند. بنا به نظر کاشفین این مجموعه دست کم ۸۰۰ هزار سال پیشینه دارد. از فرهنگ آشولی نیز مدارک بیشتری در شمال غرب و غرب کشور بدست آمدهاست. برخی از مکانهای مهم شامل گنج پر در رستمآباد گیلان، شیوه تو در نزدیکی مهاباد، پل باریک در هلیلان لرستان هستند.

برچسب: ایران"ایران, نویسنده: علی تاريخ: يکشنبه 12 شهريور 1391 ساعت: 16:45